COP31: Chuyển dịch năng lượng và tương lai của chương trình làm việc về giảm nhẹ và vẫn còn nhiều khác biệt
Sau bốn ngày làm việc tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), các bên tham gia Hội nghị lần thứ 31 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) đã cơ bản thống nhất cần tiếp tục Chương trình làm việc về giảm nhẹ phát thải sau năm 2026. Tuy nhiên, thời hạn, cách thức vận hành của Chương trình và việc có đưa nội dung chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch vào văn bản chính thức hay không vẫn là những vấn đề còn nhiều khác biệt.
Bối cảnh và nhiệm vụ của Bộ Công Thương
COP31 diễn ra từ ngày 09 đến 20/11/2026 tại Antalya, do ông Murat Kurum (Thổ Nhĩ Kỳ) làm Chủ tịch Hội nghị và ông Chris Bowen (Ô-xtrây-li-a) điều hành đàm phán. Trong Đoàn đàm phán của Việt Nam, Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng phương án và tham gia đàm phán nội dung chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong khuôn khổ Chương trình làm việc Sharm el-Sheikh về nâng cao tham vọng và thực hiện giảm nhẹ (MWP), với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Cơ sở của nội dung này là kết quả đánh giá nỗ lực toàn cầu lần thứ nhất tại COP28, trong đó các bên kêu gọi chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng một cách công bằng, có trật tự và bình đẳng, đồng thời ghi nhận nhiên liệu chuyển tiếp có thể góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. MWP được thành lập năm 2022 và hoạt động đến hết năm 2026. Vì vậy, Hội nghị năm nay phải quyết định việc tiếp tục Chương trình, sau khi kỳ họp các Cơ quan bổ trợ tại Bonn hồi tháng 6 không đạt được đồng thuận.
Chương trình làm việc về giảm nhẹ: đồng ý tiếp tục, chưa thống nhất cách làm
Theo các phiên tham vấn do đại diện Đức và Nam Phi đồng chủ trì, đa số các bên ủng hộ tiếp tục MWP. Về thời hạn, có ba phương án đang được thảo luận: kéo dài đến năm 2030, đến năm 2040, hoặc không ấn định thời hạn nhưng có rà soát định kỳ. Nhóm BASIC (Bra-xin, Nam Phi, Ấn Độ, Trung Quốc) ủng hộ kéo dài đến năm 2030 và giữ nguyên nhiệm vụ hiện hành. Pê-ru đề nghị kéo dài quá năm 2030, không ấn định thời hạn.

Khác biệt lớn nhất nằm ở cách thức vận hành. Thụy Sĩ đề xuất thành lập một ủy ban giảm nhẹ thường trực, nhưng bị Nhóm Ả-rập, Ai Cập và Ả-rập Xê-út phản đối. Ngày 12/11, các đồng chủ trì đưa ra ghi chú không chính thức, đề xuất tiếp tục MWP và tổng hợp quan điểm các bên. Nhóm các quốc đảo nhỏ (AOSIS) sẵn sàng lấy ghi chú này làm cơ sở thảo luận. Ngược lại, Nhóm các nước đang phát triển cùng quan điểm (LMDC) đề nghị cân nhắc cả phương án tiếp tục theo nhiệm vụ hiện hành hoặc không tiếp tục. Nhóm này coi việc gắn MWP với kết quả Kiểm kê toàn cầu và việc lập ủy ban giảm nhẹ là những “lằn ranh đỏ”. Nhiều nước đang phát triển, trong đó có Nam Phi và Ai Cập, đề nghị gắn Chương trình với hỗ trợ tài chính, công nghệ và nâng cao năng lực.
Lộ trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch: ngoài bàn đàm phán nhưng giữa tâm điểm tranh luận
Ngày 10/11, Chủ tịch COP30 (Bra-xin) chính thức trình bày Lộ trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng. Chủ tịch COP30 khẳng định đây là đóng góp tự nguyện, không mang tính áp đặt, không phải quyết định được đàm phán hay nghĩa vụ mới. Theo tổng hợp thông tin, lộ trình khuyến nghị các nước xây dựng kế hoạch chuyển dịch quốc gia trước năm 2028, ưu tiên năng lượng sạch trong giai đoạn 2029-2030 và thúc đẩy cắt giảm sản xuất nhiên liệu hóa thạch từ năm 2030. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres kêu gọi các nước có kế hoạch quốc gia với mốc thời gian rõ ràng, đồng thời đề xuất đánh thuế lợi nhuận bất thường của ngành nhiên liệu hóa thạch.

Lộ trình không phải văn bản đàm phán. Tuy vậy, việc có nhắc đến lộ trình này trong quyết định chung của COP31 hay không đang gây tranh cãi. Liên minh châu Âu (EU) muốn quyết định chung kế thừa các lộ trình của COP30, đồng thời đề cập điện khí hóa sạch và giảm phát thải mê-tan. Nhóm Ả-rập phản đối mọi tham chiếu đến các lộ trình này. Nga đặt câu hỏi về cơ sở pháp lý của một quyết định không gắn với mục chương trình nghị sự nào, còn nhóm LMDC kêu gọi tránh các quyết định chung không cần thiết. Chủ tịch COP31 khẳng định sẽ không áp đặt quyết định. Bản tóm tắt tham vấn dự kiến được công bố ngày 13/11, và các bên được gửi ý kiến bằng văn bản đến hết ngày 14/11.
Các sáng kiến tự nguyện về năng lượng
Ngoài tiến trình đàm phán chính thức, Chủ tịch COP31 đưa ra cam kết điện khí hóa “35×35”. Cam kết này đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu từ khoảng 23% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Cam kết không áp đặt chỉ tiêu cho từng quốc gia và không yêu cầu toàn bộ phần điện tăng thêm phải đến từ năng lượng tái tạo. Theo thống kê, ít nhất 14 nước đã bày tỏ ủng hộ, trong đó có Ô-xtrây-li-a, Đức, Na Uy và Hàn Quốc. Ả-rập Xê-út cho rằng mở rộng điện khí hóa không nhất thiết đồng nghĩa với giảm phát thải, còn một số quốc đảo lo ngại điện khí hóa có thể làm lu mờ mục tiêu chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. Thổ Nhĩ Kỳ mong muốn đưa mục tiêu này vào quyết định chung. Bên lề Hội nghị còn có Tuyên bố toàn cầu về điện mặt trời áp mái, sáng kiến “Đối tác chuyển dịch than” với mục tiêu huy động hơn 23 tỷ USD, và đề xuất xây dựng tiêu chuẩn phát thải mê-tan cho ngành dầu khí.

Những vấn đề khác liên quan đến ngành Công Thương
Tại Chương trình làm việc về chuyển đổi công bằng, các bên nhất trí gia hạn nhưng còn khác biệt về phạm vi. Các nước đang phát triển nhấn mạnh đa dạng hóa kinh tế, tạo việc làm và nguồn lực thực hiện. Các nước phát triển ưu tiên khử các-bon trong công nghiệp và phát triển năng lượng tái tạo. Mục chương trình nghị sự về thương mại và khí hậu đã bị loại khỏi chương trình nghị sự chính thức. Dù vậy, Nhóm Ả-rập và Nhóm châu Phi tiếp tục phản đối các biện pháp thương mại đơn phương, và Nhóm G77/Trung Quốc đề nghị đánh giá tác động xuyên biên giới của các chính sách khí hậu. Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) và xuất khẩu của các ngành thép, xi măng, nhôm. Về thị trường các-bon theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris, các bên còn tranh luận về cơ chế thu phí. Nhóm LMDC đề nghị miễn phí cho mọi nước đang phát triển, nhưng EU không đồng ý.
Những ngày tới
Các nội dung chưa thống nhất sẽ được chuyển lên cấp Bộ trưởng trong tuần thứ hai, trong đó có Bàn tròn cấp Bộ trưởng về tham vọng trước năm 2030, dự kiến diễn ra chiều 17/11. Quyết định cuối cùng về MWP sẽ được đưa ra trước khi Hội nghị bế mạc ngày 20/11.
Với Việt Nam, một nền kinh tế có nhu cầu năng lượng tăng nhanh, có ba vấn đề cần theo dõi sát. Thứ nhất là thiết kế của MWP sau năm 2026. Thứ hai là cách quyết định chung đề cập đến chuyển dịch năng lượng và điện khí hóa. Thứ ba là các cam kết về tài chính và chuyển giao công nghệ đi kèm. Đây là những yếu tố sẽ tác động trực tiếp đến việc bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong quá trình chuyển dịch.
Bộ Công Thương – Phòng Tổng hợp (từ Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ)

Tin mới nhất
COP31: Chuyển dịch năng lượng và tương lai của chương trình làm việc về giảm nhẹ và vẫn còn nhiều khác biệt
Hướng dẫn tham gia Cuộc thi “Nhóm giải pháp Đổi mới sáng tạo – Chuyển đổi số ngành Công Thương”
Bộ Công Thương công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026
Về việc cung cấp báo giá các dịch vụ tổ chức Hội chợ triển lãm
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng: Từ thực tiễn thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW tại Bộ Công Thương
Phát triển khoa học, công nghệ ngành Công Thương giai đoạn 2026 – 2030: Tập trung nâng cao năng lực công nghiệp
Bộ Công Thương tạo sức bật cho khởi nghiệp sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57
Công nghệ dẫn đường khởi nghiệp vươn xa
Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Động lực trực tiếp nâng năng lực tự chủ ngành Công Thương